Ganed Dylan Thomas yn Abertawe ym 1914, dinas ddiwydiannol 25 milltir i’r dwyrain o Dalacharn. Er iddo gael pob cymorth posib, gadawodd Dylan yr ysgol ym 1931 gyda chofnod academaidd cwbl ddinod. Aeth i weithio fel newyddiadurwr ar bapur newydd lleol, ond cefnodd ar y swydd honno ym 1932 sef yr unig gyflogaeth reolaidd a gafodd erioed yn ei fywyd. Barddoniaeth a byd y theatr oedd yn mynd â’i fryd. Erbyn 1934 roedd ei gerddi wedi ymddangos mewn print ac ar y BBC. Erbyn 1936, roedd wedi cyhoeddi dwy gyfrol o gerddi ac yn enw cyfarwydd yn y byd llenyddol.

Erbyn 1936 hefyd roedd wedi cyfarfod â dwy fenyw a lywiodd ei fywyd. Daeth Margaret Taylor, gwraig yr hansesydd A. J. P. Taylor, yn noddwraig hael iawn iddo. Caitlin Macnamara oedd y llall, dawnswraig a chyn-gariad yr arlunydd Augustus John, a ddaeth yn wraig i Dylan ym 1937.

Ym 1938, symudodd Dylan i Dalacharn. Treuliodd 5 mis yno i gyd, a hwnnw oedd un o’r adegau hapusaf a’r mwyaf cynhyrchiol yn ei fywyd. Crwydrodd Dylan a Caitlin o le i le am flynyddoedd wedyn, gan symud pan fo’r amgylchiadau’n rhy anodd, neu pan roedd cyfle arall i’w fachu.

Pan gyhoeddwyd casgliad newydd o’i farddoniaeth ym 1946, cafodd Dylan lwyddiant masnachol a phoblogaidd sydd wedi para hyd heddiw. Fe deithiodd bedair gwaith i Ogledd America rhwng 1946 a 1953, lle’r oedd yn boblogaidd tu hwnt. Roedd y comisiynau’n llifo i mewn ac yntau’n codi symiau mawr o arian am ei waith.

Er hynny, roedd ei fywyd personol yn fwyfwy anodd, a’i berthynas â Caitlin bron â chwalu’n chwilfriw. Bu farw yn yr ysbyty yn Efrog Newydd ym 1953, yn fuan wedi’r perfformiad cyntaf o Under Milk Wood. Mae wedi’i gladdu ym mynwent Eglwys Martin Sant, Talacharn, a Caitlin hithau wedi’i chladdu wrth ei ochr.

Yn ystod ei oes fer, fe ysgrifennodd Dylan beth wmbreth o lythyrau sy’n cynnwys nodiadau helaeth am ei ddarllediadau, ei sgriptiau ffilm a radio, ei farddoniaeth a’i ryddiaith, a’i fywyd lliwgar a digon gwyllt yn aml. Ac eto, maen nhw’n datgelu fod Dylan yn saer geiriau heb ei ail, yn llawn awen gymhleth ac archwiliad angerddol i’r corff a’r enaid ar drothwy ein hoes amlgyfrwng ni. Ei farddoniaeth a’i ryddiaith ef yw rhai o gampweithiau artistig yr ugeinfed ganrif i nifer, ac mae’n sicr yn un o’r beirdd hynny yr ysgrifennwyd amdano fwyaf yn yr ugeinfed ganrif.

DYLAN THOMAS A THALACHARN

Mae gan Dalacharn nifer o gysylltiadau rhyfeddol ag artistiaid amlwg. Roedd Richard Hughes, y nofelydd ac awdur A High Wind in Jamaica, yn byw yn Castle House, tra roedd Charles Morgan, awdur a beirniad amlwg a’i wraig, y nofelydd Hilda Vaughan, yn ymweld yn rheolaidd â’r dref, yn ogystal ag Augustus John, y paentiwr enwog.

Ar ôl ei ymweliad byr ym 1934, daeth Dylan draw i Dalacharn ym 1936 i gael cinio gyda Richard Hughes ynghyd ag Augustus John a Caitlin Macnamara.

Ym 1938, fe drefnodd Richard Hughes lety tymor hir i Dylan a Caitlin – yn "Eros" yn gyntaf, ac yna "Sea View". Arhosodd Dylan yno am bum mis i ysgrifennu cerddi a rhyddiaith, yn enwedig y casgliad dan yr enw Portrait of the Artist as a Young Dog.

Ym mis Mai 1939, dychwelodd Dylan a Caitlin i "Sea View" am rai misoedd, ac fe ddaeth yn ôl am gyfnod byr ar ddechrau 1940. O fis Rhagfyr 1940 fe fuon nhw’n byw yn Castle House, gyda Dylan yn mynd ati i lenydda yn y ty haf a oedd yn sefyll ar hen furiau’r castell.

Am flynyddoedd lawer, roedd Dylan yn byw mewn tai a oedd dan ofal Margaret Taylor: mewn ty haf yng ngardd teulu’r Taylors yn Rhydychen rhwng 1946 a 1947, ac yna mewn ty yn South Leigh, Swydd Rhydychen rhwng 1947 a 1949. Fe werthodd Margaret Taylor y ty hwnnw ym 1949, gan brynu’r ‘Boat House’ wedyn.

Cafodd cyflenwadau dwr a thrydan eu gosod yno, ac fe ymgartrefodd Dylan a Caitlin yno ym mis Mai 1949. Er i’w phriodas chwalu a’i sefyllfa ariannol go simsan, sicrhaodd Margaret Taylor fod gan Dylan gartref iddo’i hun hyd ddiwedd ei oes.

Ar ôl i Dylan farw, cyflwynodd Margaret Taylor y ty mewn ymddiriedolaeth i Caitlin a’r plant. Ym 1973 fe werthodd Caitlin y ty, ac ym 1975 fe’i hagorwyd er cof am fardd o fri.

Yr Adran Hon: Cyflwyniad | Cronoleg | Bywgraffiad | Prif Waith Thomas | Gweithgareddau Plant | Taith Sir Gaerfyrddin | Cysylltiadau Dylan Thomas

Dolenni: Hafan | Beth sy'n Newydd | Digwyddiadau | Dylan Thomas | Y Boathouse | Addysg | Cysylltu